Hipnoterapia na lęk – czy hipnoza może pomóc w zmniejszeniu lęku?

Czym właściwie jest lęk?

Lęk jest reakcją obejmującą zarówno psychikę, jak i ciało.

Może pojawić się jako:

• niepokój,
• napięcie,
• poczucie zagrożenia,
• natłok myśli,
• trudności z koncentracją,
• problemy ze snem,
• napięcie mięśni,
• przyspieszone bicie serca,
• pocenie się,
• drżenie,
• uczucie ścisku lub dyskomfortu w ciele,
• potrzeba unikania określonych sytuacji.

Nie każdy lęk oznacza zaburzenie lękowe.

Według Światowej Organizacji Zdrowia zaburzenia lękowe charakteryzują się między innymi nadmiernym lękiem lub zamartwianiem się, któremu mogą towarzyszyć objawy fizyczne, poznawcze i behawioralne. Objawy mogą utrzymywać się przez dłuższy czas i powodować znaczące cierpienie lub utrudniać funkcjonowanie. WHO podaje, że w 2021 roku około 359 milionów osób na świecie żyło z zaburzeniem lękowym.

Dlatego pierwszym krokiem jest często nie pytanie:

„Jak pozbyć się lęku?”

ale:

„Czego dokładnie doświadczam i jak bardzo wpływa to na moje życie?”

To ważne rozróżnienie również wtedy, gdy ktoś rozważa hipnoterapię.

Lęk może mieć różne formy

Pod pojęciem lęku kryje się wiele różnych doświadczeń.

Może być związany z konkretną sytuacją, na przykład:

• wystąpieniem publicznym,
• podróżą samolotem,
• wizytą u dentysty,
• sytuacją społeczną,
• prowadzeniem samochodu,
• określonym miejscem lub przedmiotem.

Może również przyjmować postać bardziej ogólnego, uporczywego zamartwiania się.

W niektórych przypadkach pojawiają się napady paniki, którym mogą towarzyszyć bardzo silne objawy fizyczne.

Istnieją również zaburzenia lękowe, w których lęk i unikanie określonych sytuacji stają się znaczącą częścią codziennego funkcjonowania.

Dlatego nie istnieje jedna technika odpowiednia dla każdego rodzaju lęku.

To jedna z przyczyn, dla których w odpowiedzialnej pracy z klientem tak ważna jest rozmowa wstępna i określenie, z czym dana osoba rzeczywiście się mierzy.

Czym jest hipnoterapia?

Hipnoterapia wykorzystuje hipnozę jako element pracy terapeutycznej.

Hipnozy nie należy utożsamiać ze snem ani z utratą świadomości.

Współczesne definicje hipnozy opisują ją jako stan lub procedurę, w której istotną rolę odgrywają między innymi skupienie uwagi, sugestia, wyobrażenia oraz zmiany w sposobie doświadczania określonych bodźców lub sytuacji.

Doświadczenie hipnozy może być różne u poszczególnych osób.

Nie jest również prawdą, że podczas hipnozy człowiek automatycznie traci kontrolę nad swoim zachowaniem.

Hipnoterapia nie powinna być więc przedstawiana jako „magiczne przejęcie kontroli nad podświadomością”.

Bardziej użyteczne jest traktowanie jej jako określonego sposobu pracy z uwagą, wyobrażeniami, sugestią i reakcjami na doświadczenia.

Jak hipnoterapia może być wykorzystywana w pracy z lękiem?

Jednym z celów hipnoterapii może być pomoc klientowi w zmianie sposobu reagowania na określone doświadczenia.

W zależności od sytuacji podczas sesji mogą być wykorzystywane między innymi:

• ćwiczenia koncentracji,
• relaksacja,
• praca z oddechem,
• wyobrażenia,
• sugestie,
• praca z automatycznymi reakcjami,
• przygotowanie do trudnych sytuacji,
• rozwijanie bardziej pomocnych sposobów reagowania,
• nauka samohipnozy.

Przykładowo osoba odczuwająca silne napięcie przed wystąpieniem publicznym może pracować nie tylko nad samym napięciem, ale również nad sposobem wyobrażania sobie wystąpienia, reakcją organizmu i własnym nastawieniem do sytuacji.

Nie oznacza to jednak, że hipnoterapia „usuwa lęk z podświadomości”.

Takie określenie jest popularne w języku marketingowym, ale jest zbyt dużym uproszczeniem.

Znacznie bardziej precyzyjne jest mówienie o pracy z reakcjami emocjonalnymi, uwagą, wyobrażeniami, przekonaniami i sposobem reagowania na określone sytuacje.

Co mówią badania o hipnozie i lęku?

To pytanie wymaga szczególnej ostrożności.

Badania dotyczące hipnozy i lęku dają interesujące wyniki, ale nie oznaczają, że można uznać hipnoterapię za uniwersalną metodę leczenia wszystkich zaburzeń lękowych.

Jedna z metaanaliz, opublikowana w 2019 roku w International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, obejmowała 15 badań i 17 prób dotyczących hipnozy w kontekście lęku (Valentine i in., 2019).

Autorzy stwierdzili korzystny średni efekt hipnozy w porównaniu z grupami kontrolnymi. Co istotne, analiza wskazywała również, że efekty były większe wtedy, gdy hipnoza była łączona z innymi interwencjami psychologicznymi, niż gdy była stosowana samodzielnie.

Jest to ważna informacja, ale nie należy wyciągać z niej wniosku, że:

„hipnoterapia leczy wszystkie zaburzenia lękowe”.

To byłoby wyjście poza zakres dostępnych dowodów.

Dlaczego wyniki badań trzeba interpretować ostrożnie?

„Lęk” nie jest jedną chorobą.

Badania mogą dotyczyć różnych problemów:

• lęku sytuacyjnego,
• lęku przed procedurą medyczną,
• fobii,
• zaburzenia lęku napadowego,
• lęku uogólnionego,
• PTSD,
• lęku związanego z innymi problemami zdrowotnymi.

Różnią się również same interwencje hipnotyczne.

Dlatego wynik badania dotyczącego lęku przed zabiegiem nie może być automatycznie wykorzystany jako dowód skuteczności hipnoterapii w przypadku przewlekłego zaburzenia lękowego.

Przegląd badań dotyczących hipnozy w zaburzeniach lękowych opublikowany w 2016 roku zwracał właśnie uwagę na ograniczoną liczbę kontrolowanych badań dotyczących przewlekłych zaburzeń lękowych i na potrzebę dalszych badań (Pelissolo, 2016).

Z punktu widzenia osoby szukającej pomocy jest to istotne rozróżnienie.

Istnieją badania sugerujące potencjalną użyteczność hipnozy w redukcji lęku, ale baza dowodowa nie jest równie mocna dla wszystkich rodzajów problemów lękowych.

Hipnoza a lęk przed konkretną sytuacją

W niektórych obszarach wyniki badań są szczególnie interesujące.

Przykładem jest lęk związany z procedurami medycznymi lub stomatologicznymi.

Przeglądy badań dotyczące hipnozy w lęku dentystycznym wskazują na potencjalne korzyści, ale jednocześnie podkreślają duże zróżnicowanie stosowanych metod oraz potrzebę dalszych badań.

Jest to przykład sytuacji, w której warto mówić konkretnie:

„hipnoza była badana jako sposób redukcji określonego rodzaju lęku”

zamiast:

„hipnoterapia jest skutecznym leczeniem lęku”.

Pierwsze stwierdzenie odpowiada temu, co rzeczywiście bada się naukowo. Drugie jest zbyt szerokie.

Czy hipnoterapia zastępuje psychoterapię?

Nie należy tak jej przedstawiać.

W przypadku rozpoznanych zaburzeń lękowych istnieją metody psychoterapeutyczne o znacznie bardziej ugruntowanej pozycji w wytycznych klinicznych.

Przykładowo brytyjski NICE w wytycznych dotyczących zaburzenia lęku uogólnionego wskazuje CBT oraz stosowaną relaksację jako formy intensywnej interwencji psychologicznej, zależnie od sytuacji pacjenta. W przypadku zaburzenia lęku napadowego NICE wskazuje CBT jako rekomendowaną psychoterapię.

Nie oznacza to, że hipnoza nie może być wykorzystywana w szerszym procesie pracy psychologicznej.

Oznacza natomiast, że nie powinno się przedstawiać jej jako zamiennika diagnostyki lub leczenia zalecanego dla konkretnego zaburzenia.

To rozróżnienie jest ważne zarówno dla bezpieczeństwa klienta, jak i dla uczciwej komunikacji.

Hipnoterapia jako metoda uzupełniająca

Jednym z bardziej ostrożnych sposobów przedstawiania hipnoterapii jest traktowanie jej jako narzędzia, które może wspierać pracę nad określonymi aspektami lęku.

Może to obejmować między innymi:

• zwiększanie umiejętności relaksacji,
• pracę z napięciem,
• zmianę sposobu wyobrażania sobie trudnych sytuacji,
• rozwijanie poczucia większej kontroli nad własnymi reakcjami,
• naukę samohipnozy,
• pracę nad określonymi nawykami reagowania.

W przypadku osoby, która znajduje się już pod opieką psychoterapeuty lub lekarza, warto również poinformować tych specjalistów o korzystaniu z dodatkowych form wsparcia.

Komunikacja pomiędzy osobami zaangażowanymi w proces pomocy może być szczególnie ważna przy bardziej złożonych problemach.

Jeśli chcesz zobaczyć, jak wygląda indywidualna praca w tym obszarze, zobacz pracę 1:1 z Mateuszem Bajerskim.

Jak wygląda sesja hipnoterapii na lęk?

Sesja nie powinna zaczynać się od natychmiastowego wprowadzenia klienta w hipnozę.

Pierwszym etapem jest rozmowa.

1. Rozmowa i określenie problemu

Rozmawiamy między innymi o tym:

• czego dotyczy lęk,
• kiedy się pojawia,
• jak osoba go doświadcza,
• jak długo występuje,
• jakie sytuacje go nasilają,
• w jaki sposób wpływa na codzienne funkcjonowanie,
• czego klient oczekuje od sesji.

2. Określenie celu

Cel powinien być możliwie konkretny.

Zamiast:

„Chcę nigdy więcej nie czuć lęku.”

bardziej realistycznym celem może być:

„Chcę nauczyć się lepiej reagować na napięcie przed wystąpieniem publicznym.”

Takie podejście pozwala skoncentrować pracę na funkcjonowaniu człowieka, a nie na nierealistycznej obietnicy całkowitego wyeliminowania każdej emocji.

3. Indukcja hipnotyczna

Następnie może zostać wykorzystana procedura hipnotyczna, która pomaga skierować uwagę na określone doświadczenia.

4. Praca terapeutyczna

W zależności od celu mogą być wykorzystywane sugestie, wyobrażenia, relaksacja lub inne techniki.

5. Powrót i omówienie doświadczenia

Po zakończeniu hipnozy klient wraca do normalnej aktywności, a doświadczenie może zostać omówione.

Czy podczas hipnozy tracę kontrolę?

Nie.

Hipnoza nie powinna być przedstawiana jako stan, w którym druga osoba przejmuje kontrolę nad człowiekiem.

Doświadczenie hipnotyczne jest indywidualne, a podatność na hipnozę różni się pomiędzy ludźmi.

Nie każdy reaguje na sugestie w identyczny sposób i nie każda osoba doświadcza hipnozy tak samo.

Dlatego odpowiedzialna hipnoterapia nie polega na obiecywaniu klientowi konkretnego, gwarantowanego doświadczenia.

Czy można nauczyć się samohipnozy?

Tak.

Samohipnoza jest jednym z narzędzi, które mogą być wykorzystywane w pracy z napięciem i samoregulacją.

Jeżeli osoba nauczy się określonej procedury, może później wykorzystywać ją samodzielnie w odpowiednich sytuacjach.

Warto jednak pamiętać, że samohipnoza nie jest odpowiednikiem profesjonalnej diagnozy.

Jeżeli lęk jest nasilony, przewlekły lub znacząco ogranicza życie, warto najpierw zadbać o odpowiednią ocenę problemu.

Czy hipnoterapia działa na każdego?

Nie.

Podobnie jak w przypadku wielu metod psychologicznych, doświadczenia poszczególnych osób mogą się różnić.

Na przebieg i rezultat pracy mogą wpływać między innymi:

• charakter problemu,
• jego nasilenie,
• oczekiwania wobec terapii,
• indywidualna podatność na hipnozę,
• gotowość do współpracy,
• kontekst, w którym prowadzona jest sesja,
• zastosowane techniki.

Dlatego uczciwy terapeuta nie powinien obiecywać wszystkim klientom identycznego rezultatu.

Ile sesji potrzeba?

Nie istnieje jedna liczba sesji odpowiednia dla każdej osoby.

Czas pracy zależy od tego, z czym klient przychodzi i jaki jest cel sesji.

Inaczej może wyglądać praca nad napięciem związanym z jedną konkretną sytuacją, a inaczej sytuacja, w której lęk jest przewlekły i współwystępuje z innymi trudnościami.

Dlatego obietnice typu:

„Jedna sesja i lęk znika na zawsze”

należy traktować ostrożnie.

W pracy z człowiekiem nie da się odpowiedzialnie zagwarantować takiego rezultatu bez znajomości jego indywidualnej sytuacji.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą zdrowia psychicznego?

Jeżeli lęk jest intensywny, przewlekły lub znacząco wpływa na codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować się z lekarzem, psychologiem lub psychoterapeutą odpowiednim do sytuacji.

Szczególnie ważne jest to wtedy, gdy:

• lęk utrudnia pracę lub naukę,
• zaczynasz unikać wielu sytuacji,
• występują powtarzające się napady paniki,
• problemy ze snem utrzymują się przez dłuższy czas,
• pojawiają się objawy depresyjne,
• lęk powoduje znaczące cierpienie,
• korzystasz z alkoholu lub innych substancji, aby radzić sobie z napięciem,
• pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy.

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Wytyczne NICE podkreślają znaczenie odpowiedniej oceny osoby z podejrzeniem zaburzenia lękowego, w tym uwzględnienia współwystępujących zaburzeń, innych problemów zdrowotnych, używania substancji oraz wpływu objawów na funkcjonowanie.

Hipnoterapia na lęk – moje podejście

W pracy z lękiem nie traktuję hipnoterapii jako magicznego sposobu na usunięcie wszystkich trudnych emocji.

Lęk jest częścią ludzkiego doświadczenia. Celem nie musi być więc całkowity brak lęku, ale możliwość bardziej świadomego reagowania na niego.

Podczas pracy interesuje mnie przede wszystkim to, jak dana osoba doświadcza swojego problemu i czego potrzebuje, aby funkcjonować w sposób bardziej zgodny ze swoimi celami.

Hipnoza może być jednym z narzędzi wykorzystywanych w tym procesie.

W zależności od sytuacji może służyć między innymi do pracy z napięciem, wyobrażeniami, automatycznymi reakcjami oraz przygotowaniem do sytuacji, które wcześniej wywoływały silny niepokój.

Jednocześnie uważam za ważne jasne oddzielenie hipnoterapii od profesjonalnej diagnostyki medycznej i psychologicznej.

Jeżeli objawy wskazują na możliwość zaburzenia lękowego lub innego problemu wymagającego specjalistycznej pomocy, hipnoterapia nie powinna opóźniać kontaktu z odpowiednim specjalistą.

Mateusz Bajerski – hipnoterapeuta

Nazywam się Mateusz Bajerski i pracuję jako hipnoterapeuta.

Posiadam wykształcenie BA Philosophy – Interpersonal Communication oraz MA Cognitive Science. Na swojej stronie przedstawiam również certyfikację hipnoterapeutyczną DHP Acc. Hyp. oraz członkostwo w Professional Hypnotherapy Practitioner Association. Swoją praktykę rozwijam od lat, a profesjonalne szkolenie z hipnoterapii w Londynie ukończyłem w 2020 roku.

Moje wykształcenie w zakresie kognitywistyki jest dla mnie szczególnie ważne, ponieważ pozwala mi interesować się tym, w jaki sposób funkcjonują uwaga, percepcja, pamięć, emocje i procesy poznawcze.

W pracy z klientami wykorzystuję hipnoterapię jako narzędzie indywidualnej pracy nad określonym problemem lub celem.

Prowadzę również sesje online.

Jednocześnie hipnoterapia nie jest dla mnie substytutem opieki medycznej. Jeżeli sytuacja klienta wskazuje na potrzebę konsultacji z lekarzem, psychologiem lub psychoterapeutą, taka konsultacja może być ważną częścią odpowiedzialnego podejścia do problemu.

Poznaj sposób pracy ze mną →

Najczęściej zadawane pytania

Podsumowanie

Lęk jest naturalną emocją, ale kiedy staje się przewlekły, bardzo intensywny lub zaczyna ograniczać codzienne życie, warto potraktować go poważnie.

Hipnoterapia może być interesującym narzędziem pracy z niektórymi aspektami lęku. Badania wskazują na potencjalne korzyści związane z wykorzystaniem hipnozy w redukcji lęku, a część dowodów sugeruje szczególną wartość łączenia hipnozy z innymi interwencjami psychologicznymi.

Jednocześnie nauka nie uzasadnia obietnicy, że hipnoterapia automatycznie i trwale usuwa każdy rodzaj lęku.

Dlatego najważniejsze jest indywidualne podejście, realistyczne cele oraz właściwe rozpoznanie problemu.

Jeżeli lęk znacząco wpływa na Twoje życie, nie musisz wybierać pomiędzy „radzeniem sobie samemu” a jedną konkretną metodą. Możliwe jest korzystanie z różnych form profesjonalnego wsparcia, odpowiednio do własnej sytuacji.

Źródła i dalsza lektura

• World Health Organization (WHO) – informacje dotyczące zaburzeń lękowych i zdrowia psychicznego.
• NICE – Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management – brytyjskie wytyczne dotyczące rozpoznawania i leczenia GAD oraz zaburzenia lęku napadowego.
• Valentine KE, Milling LS, Clark LJ, Moriarty CL. (2019) – The Efficacy of Hypnosis as a Treatment for Anxiety: A Meta-Analysis. International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, 67(3), 336–363. DOI: PubMed
• Pelissolo A. (2016) – Hypnosis for anxiety and phobic disorders: A review of clinical studies. Presse Médicale, 45(3), 284–290. DOI: PubMed
• Mateusz Bajerski – informacje o kwalifikacjach i praktyce zawodowej.

Informacja dla czytelnika: treść ma charakter edukacyjny i nie stanowi diagnozy medycznej ani indywidualnej porady dotyczącej leczenia. Informacje dotyczące badań naukowych opisują stan dostępnej literatury i nie oznaczają gwarancji określonego rezultatu u konkretnej osoby.